Trong những năm gần đây, tỉnh Tuyên Quang đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ về địa giới hành chính. Việc sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính cấp xã, thôn và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tạo ra không gian phát triển mới. Đi liền với đó là những thách thức không nhỏ về quản lý, hoàn thiện hạ tầng và ổn định đời sống nhân dân. Tuy nhiên, bằng tư duy linh hoạt, sáng tạo, cấp ủy và chính quyền các cấp trên địa bàn tỉnh đã lồng ghép hiệu quả các nguồn vốn đầu tư để tạo nên bức tranh nông thôn mới ngày càng khởi sắc, toàn diện và bền vững.

Không gian phát triển mới sau sáp nhập đơn vị hành chính

Việc sáp nhập các đơn vị hành chính theo chủ trương tinh gọn bộ máy đã mang lại cho các xã tại Tuyên Quang một quỹ đất tự nhiên rộng lớn hơn, quy mô dân số đông hơn và cấu trúc cộng đồng đa dạng hơn. Điều này đã khắc phục tình trạng manh mún trong quy hoạch, tạo điều kiện thuận lợi để hình thành các vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung quy mô lớn, thu hút doanh nghiệp và hợp tác xã đầu tư. Thay vì phát triển mang tính nhỏ lẻ, hiện nay sở hữu không gian rộng mở để phát huy tối đa các tiềm năng, thế mạnh của từng vùng, từ nông, lâm nghiệp hữu cơ đến du lịch sinh thái, lịch sử và cộng đồng.

Đột phá hạ tầng giao thông - Huyết mạch của nông thôn mới

Tỉnh Tuyên Quang xác định phát triển kết cấu hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông là khâu đột phá, là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy kinh tế - xã hội. Các địa phương đã thực hiện linh hoạt việc lồng ghép nguồn lực từ 3 Chương trình mục tiêu quốc gia: Xây dựng nông thôn mới; Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; Giảm nghèo bền vững cùng nhiều dự án khác để tập trung nâng cấp hệ thống giao thông, thủy lợi, trường học, điện lưới và cơ sở văn hóa.

Một minh chứng điển hình là Dự án cải tạo, nâng cấp tuyến đường cách mạng Tân Trào - Trung Yên. Đây là công trình đường bộ cấp 4 thuộc nhóm B thực hiện tại xã Tân Trào với tổng mức đầu tư trên 300 tỷ. Với chiều dài khoảng 9,5 km, tuyến đường khi hoàn thiện sẽ từng bước đồng bộ hạ tầng giao thông theo đúng Quy hoạch phát triển của tỉnh Tuyên Quang. Dự án không chỉ đảm bảo an toàn giao thông, rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển của người dân và du khách, mà còn tăng cường kết nối giao thương giữa các điểm di tích thuộc Khu di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Tân Trào, mở ra cơ hội lớn cho phát triển kinh tế du lịch của địa phương.

Tuyến đường tránh trung tâm xã Sơn Dương nhìn từ trên cao (Nguồn ảnh: Tuyên Quang Online)

Sự khởi sắc của nông thôn mới Tuyên Quang được minh chứng sống động thông qua sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi và sự năng động của các tổ chức kinh tế tập thể tại các địa phương.

Sau khi chính thức đi vào hoạt động theo mô hình mới từ ngày 1/7/2025, xã Minh Ngọc đã nhanh chóng ban hành các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội nhằm tận dụng lợi thế quy mô sau sáp nhập. Nhận thấy địa phương có diện tích đất đai màu mỡ, khí hậu đặc thù thích hợp cho việc trồng các loại cây dược liệu, cấp ủy chính quyền xã đã vận động người dân mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Gia đình anh Chảo Văn Quang tại thôn Ngàm Piai là một tấm gương tiêu biểu. Từ năm 2021, anh đã đưa vào trồng 1.000m² nghệ đen và nghệ vàng. Anh áp dụng phương thức xen canh nghệ vào diện tích ngô. Mô hình gối vụ này đã giúp gia đình anh tận dụng triệt để nguồn phân bón, tiết kiệm tối đa thời gian chăm sóc và chi phí đầu tư ban đầu. Với sản lượng ổn định khoảng 2 tấn nghệ tươi mỗi năm, bán với giá trung bình 4.000 đồng/kg, mô hình đã đem lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình anh Quang.

Là một xã còn gặp muôn vàn khó khăn, Đảng bộ và nhân dân xã Yên Cường đã đưa Nghị quyết của Đảng vào cuộc sống thông qua việc thực hiện các mô hình phát triển bền vững. Thôn Phiêng Luông của xã có 90 hộ với 530 nhân khẩu, tỷ lệ hộ nghèo còn cao, chiếm 40% và thu nhập bình quân đầu người còn thấp, đạt 25,5 triệu đồng/năm. Để bứt phá, xã Yên Cường đã học tập và áp dụng thành công mô hình trồng hoa Tam giác mạch sau vụ thu hoạch ngô hè thu. Đây là loài hoa vốn đã khẳng định được thương hiệu du lịch tại vùng Cao nguyên đá Đồng Văn. Tận dụng sự ưu đãi của tự nhiên, xã xây dựng chiến lược phát triển du lịch xanh, thúc đẩy kinh tế sinh thái và nhận được sự đồng thuận, hưởng ứng nhiệt tình của đồng bào dân tộc thiểu số.

Đối với xã Bắc Mê, chiến lược xây dựng nông thôn mới bền vững được xác định rõ ràng thông qua hai trụ cột: Tập trung đầu tư đồng bộ hạ tầng kinh tế - kỹ thuật - xã hội - đô thị; đồng thời lấy phát triển thương mại, dịch vụ, du lịch làm mũi nhọn tăng trưởng. Để người dân có tiềm lực thực hiện các mục tiêu đó, vai trò của nguồn vốn tín dụng chính sách là khâu then chốt. Từ nguồn vốn vay ưu đãi của của Ngân hàng Chính sách xã hội đã được đưa đến đúng đối tượng thụ hưởng, đặc biệt là hộ nghèo, hộ cận nghèo. Tính đến hết năm 2025, tổng dư nợ của Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Bắc Mê đạt trên 409 tỷ đồng, với gần 6.000 khách hàng còn dư nợ. Đơn vị luôn chú trọng củng cố, nâng cao chất lượng hoạt động của các tổ tiết kiệm và vay vốn tại các thôn bản. Việc triển khai đồng bộ, hiệu quả các chương trình tín dụng này đã trở thành điểm tựa vững chắc trong công tác giảm nghèo bền vững tại địa phương.

Bên cạnh những kết quả toàn diện về hạ tầng và đời sống, Chương trình xây dựng nông thôn mới tại Tuyên Quang vẫn đối mặt với một số hạn chế. Tính bền vững tại một số địa phương chưa cao, việc duy trì và nâng cao chất lượng tiêu chí sau đạt chuẩn còn hạn chế. Nguồn lực đầu tư chưa đáp ứng hoàn toàn nhu cầu thực tế, nhất là tại các xã vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh Tuyên Quang đặt mục tiêu phấn đấu toàn tỉnh có khoảng 51,2% số xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới (tương đương 60/117 xã) trong đó có khoảng 3,3% số xã được công nhận đạt nông thôn mới hiện đại (tương đương 02 xã); tăng thu nhập bình quân của người dân nông thôn trên địa bàn tỉnh gấp 2,5 lần so với năm 2020; tăng thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số bằng 1/2 bình quân chung của cả tỉnh; tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo quốc gia của tỉnh giảm bình quân 3 - 4%/năm.

Tỉnh cũng định hướng hoàn thiện hệ thống hạ tầng thiết yếu như: giao thông, thủy lợi, điện, nước sinh hoạt, tăng thu nhập, giảm nghèo và phát triển các sản phẩm OCOP và thực hiện đồng bộ các giải pháp về huy động và lồng ghép linh hoạt các nguồn lực từ các Chương trình mục tiêu quốc gia, gắn xây dựng nông thôn mới với chuyển đổi số và phát triển nông nghiệp hàng hóa. Phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn liền với việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa đặc trưng của các dân tộc.

Diện mạo nông thôn Tuyên Quang đã có sự thay đổi rõ nét với hệ thống hạ tầng khang trang và các tuyến đường kết nối thông suốt đến từng thôn bản. Việc đổi mới tư duy quản lý sau sáp nhập cùng với quyết tâm chính trị cao và sự đồng thuận của nhân dân, Tuyên Quang đang tạo ra những đột phá quan trọng, từng bước xây dựng một nền nông thôn hiện đại, bền vững, mang lại cuộc sống ấm no và hạnh phúc cho nhân dân./.