Đoàn công tác của Quỹ Bảo vệ và phát triển rừng tỉnh Tuyên Quang kiểm tra, nắm bắt tình hình thực tế tại xã Hồng Thái (Nguồn ảnh: Tuyên Quang Online)

Tuyên Quang đang đẩy mạnh phát triển lâm nghiệp bền vững theo chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ cao gắn với xây dựng nông thôn mới và bảo vệ môi trường, mục tiêu trở thành điển hình kinh tế lâm nghiệp cả nước. Tỉnh tập trung nâng cao chất lượng rừng, phát triển lâm nghiệp bền vững, kinh tế tập thể, gắn với du lịch sinh thái để nâng cao thu nhập người dân. Toàn tỉnh hiện có trên 1 triệu ha đất lâm nghiệp, chiếm 73% diện tích tự nhiên. Cơ cấu ba loại rừng được quy hoạch rõ ràng: đất rừng đặc dụng trên 106 nghìn ha; đất rừng phòng hộ trên 352 nghìn ha và đất rừng sản xuất chiếm ưu thế với gần 550 nghìn ha. Đây chính là nền tảng vững chắc để các địa phương triển khai mô hình phát triển kinh tế - xã hội dựa trên hệ sinh thái bền vững.

Năm 2025 đánh dấu một cột mốc quan trọng trong việc xã hội hóa công tác bảo vệ rừng tại Tuyên Quang. Việc triển khai chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã chuyển hóa giá trị vô hình của rừng thành nguồn lực tài chính hữu hình, trực tiếp hỗ trợ người dân. Tính đến nay, có trên 642.980 ha rừng được chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng, chiếm 75,4% tổng diện tích rừng toàn tỉnh; 26 chủ rừng là tổ chức và 53.690 hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư. Tổng thu từ dịch vụ môi trường rừng và trồng rừng thay thế đạt 172,3 tỷ đồng, tổng chi đạt 179,3 tỷ.

Tại những địa bàn khó khăn, tư duy của đồng bào dân tộc thiểu số đã có bước ngoặt lớn. Từ thói quen canh tác du canh du cư, chăn nuôi bán chăn thả và khai thác rừng tự phát, người dân đã chuyển sang vai trò là “chủ nhân” thực sự của rừng. Kinh phí của dịch vụ môi trường rừng không chỉ là sinh kế mà còn là trách nhiệm. Cùng với đó, lực lượng Kiểm lâm ở các địa bàn đã phối hợp với chính quyền địa phương và Tổ bảo vệ rừng tự quản duy trì tuần tra xuyên suốt. Nhờ đó, rừng không bị xâm phạm, diện tích rừng tự nhiên được bảo vệ nghiêm ngặt. Đây chính là minh chứng cho việc lấy dân làm gốc trong công tác lâm nghiệp.

Trong Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giai đoạn 2026-2030 nhóm tiêu chí về Phát triển kinh tế nông thôn, Giảm nghèo và An sinh xã hội, Môi trường và cảnh quan nông thôn luôn là tiêu chí khó đối với các xã miền núi. Tuyên Quang đã giải quyết bài toán này thông qua kinh tế lâm nghiệp. Hàng nghìn hộ đồng bào dân tộc thiểu số đã sử dụng nguồn kinh phí này để đầu tư mua con giống, phát triển chăn nuôi dưới tán rừng; mua cây giống chất lượng cao để tái đầu tư vào rừng sản xuất (trung bình mỗi năm tỉnh trồng mới trên 14.000 ha). Cải thiện đời sống sinh hoạt, giúp tỷ lệ hộ nghèo tại các xã vùng cao giảm đáng kể.

Bên cạnh đó, người dân khu vực các xã được hỗ trợ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã nhiệt tình hưởng ứng, tự nguyện tham gia đóng góp kinh phí để xây dựng các công trình hạ tầng kinh tế nông thôn trên địa bàn thôn, xã phục vụ nhu cầu sinh hoạt và sản xuấ của người dân như: duy tu, bảo dưỡng các tuyến đường tuần tra kết hợp đường dân sinh; nâng cấp, cải tạo, xây dựng mới nhà văn hóa thôn; bê tông hóa đường giao thông nông thôn....

Để hiện đại hóa, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Tuyên Quang đang đẩy mạnh chuyển đổi số. Mục tiêu trọng tâm là đồng bộ hóa dữ liệu diện tích rừng vào hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung để quản lý bằng bản đồ số, tránh trùng lặp. Đồng thời, phối hợp chặt chẽ với các ngân hàng và tổ chức tín dụng để thực hiện chi trả cho các chủ rừng thông qua hệ thống ngân hàng, không chi trả bằng tiền mặt. Đồng thời thực hiện có hiệu quả Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp, kiểm soát chặt chẽ giống cây lâm nghiệp để nâng cao năng suất rừng trồng.

Trong giai đoạn tới, Tuyên Quang không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ rừng truyền thống mà còn hướng tới việc khai thác các giá trị mới từ rừng. Tỉnh đang nghiên cứu tích hợp dữ liệu dịch vụ môi trường rừng với các chương trình giảm phát thải khí nhà kính. Việc bán tín chỉ carbon sẽ mở ra một nguồn thu cao gấp nhiều lần so với các dịch vụ thông thường, giúp người dân làm giàu từ việc giữ rừng. Ngoài ra, việc áp dụng công nghệ giám sát từ xa (Flycam, vệ tinh) để quản lý diễn biến rừng và phòng cháy chữa cháy rừng không chỉ giúp giảm tải cho lực lượng kiểm lâm mà còn đảm bảo tính minh bạch trong việc chi trả dịch vụ môi trường rừng.

Rừng Tuyên Quang là di sản, là tài nguyên và cũng là tương lai của thế hệ mai sau. Việc kết hợp giữa chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng với Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới sẽ tạo ra một “vòng lặp tích cực”. Với sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị và sự đồng lòng của nhân dân, Tuyên Quang đang khẳng định vị thế là hình mẫu về phát triển lâm nghiệp bền vững, góp phần đảm bảo an ninh nguồn nước, bảo vệ môi trường và giữ vững quốc phòng, an ninh trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu./.