Người dân và du khách tham quan, mua sắm các sản phẩm OCOP tại Hà Nội

OCOP - “Sứ giả” của văn hóa bản địa và sức sáng tạo cộng đồng

Theo Báo cáo số 4407/BC-BNNMT ngày 06/5/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau gần 08 năm triển khai, Chương trình OCOP đã không còn là một khái niệm xa lạ mà đã trở thành niềm tự hào của mỗi địa phương. Tính đến tháng 4/2026, cả nước đã có 20.895 sản phẩm OCOP đạt 3 sao trở lên, vượt hơn gấp đôi so với chỉ tiêu đề ra. Con số này không chỉ là một chỉ tiêu định lượng, mà là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của tài nguyên bản địa.

Sức lan tỏa từ những con số “biết nói” Cơ cấu sản phẩm OCOP hiện nay khá phong phú, trong đó nhóm thực phẩm chiếm ưu thế tuyệt đối với 81,4%. Đi dọc chiều dài đất nước, ta có thể thấy sự phân hóa lợi thế rõ rệt: Nếu vùng miền núi phía Bắc với chè và dược liệu, Tây Nguyên vững chãi với cà phê và hồ tiêu, thì Đồng bằng sông Hồng lại hội tụ tinh hoa làng nghề, còn Đồng bằng sông Cửu Long bứt phá nhờ lúa gạo và thủy sản.

Đặc biệt, sự chuyển dịch từ hộ kinh doanh nhỏ lẻ sang mô hình HTX và doanh nghiệp nhỏ đã tạo nên một diện mạo mới cho kinh tế tập thể. Với 10.645 chủ thể OCOP, trong đó có hơn 3.400 HTX, các đơn vị này đã dần chuyển đổi từ việc chỉ cung cấp dịch vụ đầu vào sang chức năng tiêu thụ, xây dựng thương hiệu bài bản với tiêu chuẩn, bao bì và nhãn mác chuyên nghiệp.

Hiệu quả kinh tế của các sản phẩm OCOP là điều không thể phủ nhận. Hơn 60% chủ thể OCOP đạt 3 sao trở lên có doanh thu tăng bình quân 17,6%/năm. Không dừng lại ở thị trường nội địa, sản phẩm OCOP đang tự tin vươn ra thế giới qua các hội chợ quốc tế tại Nhật Bản, Trung Quốc, Italia và Thái Lan. Những món quà tặng mang tính biểu tượng của Đảng và Nhà nước trong các chuyến công tác nước ngoài hiện nay thường xuyên có mặt các sản phẩm OCOP 5 sao tinh túy nhất.

Du lịch nông thôn - Luồng sinh khí mới từ những giá trị cũ

Song hành cùng OCOP, du lịch nông thôn giai đoạn 2021-2025 đã thực sự tạo nên một “cú hích” về tư duy. Thay vì chỉ nhìn vào mảnh ruộng, bờ ao như nơi sản xuất thuần túy, người nông dân nay đã biết biến chúng thành không gian trải nghiệm đa giá trị. Chương trình đã giúp người dân và chính quyền địa phương thay đổi căn bản nhận thức. Du lịch nông thôn không chỉ là một ngành bổ trợ mà đang dần trở thành mũi nhọn phát triển bền vững. Nhiều mô hình du lịch cộng đồng, du lịch canh nông tại Tuyên Quang, Lào Cai, Ninh Bình hay Đồng Tháp đã trở thành điểm sáng. Ở đó, du khách không chỉ được ngắm cảnh, mà còn được “sống” trong không gian văn hóa bản địa, thưởng thức sản phẩm OCOP tại chỗ và hiểu về quy trình tạo ra chúng. Đây chính là mô hình “kinh tế tích hợp” mà Chính phủ đang hướng tới: Nông nghiệp - Văn hóa - Sinh thái - Dịch vụ.

Để du lịch nông thôn thực sự cất cánh, Chính phủ và các Bộ ngành đã có những động thái quyết liệt về mặt pháp lý. Luật Đất đai mới với các quy định về sử dụng đất đa mục đích là một đột phá quan trọng, giúp tháo gỡ vướng mắc cho các mô hình farmstay hay du lịch sinh thái trên đất nông nghiệp. Bên cạnh đó, việc phân cấp, giao quyền cho địa phương quyết định các mức hỗ trợ cụ thể cho tổ chức, cá nhân tham gia kinh doanh du lịch cộng đồng đã tạo ra sự chủ động tối đa cho các vùng miền.

Trong giai đoạn qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo quyết liệt việc kiểm tra, giám sát sản phẩm sau công nhận. Nhiều địa phương như Nghệ An, Lào Cai, Cà Mau đã kiên quyết thu hồi chứng nhận đối với những sản phẩm không đảm bảo chất lượng hoặc không duy trì được vùng nguyên liệu. Điều này gửi đi một thông điệp mạnh mẽ: Danh hiệu OCOP không phải là “ấm bùa hộ mệnh” vĩnh viễn, mà là sự cam kết không ngừng về chất lượng với người tiêu dùng.

Kỳ vọng cho giai đoạn mới

Nhìn về tương lai, sự kết hợp giữa OCOP và du lịch nông thôn sẽ tiếp tục là “cặp bài trùng” thúc đẩy kinh tế nông thôn. Chú trọng phát triển sản phẩm OCOP gắn với các tour tuyến du lịch, tháo gỡ rào cản về quy hoạch và đất đai, đồng thời đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ là những ưu tiên hàng đầu.

Nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 không chỉ thay đổi diện mạo hạ tầng điện - đường - trường - trạm, mà quan trọng hơn, đã tạo nên một thế hệ chủ thể kinh tế nông thôn mới: Năng động, nhạy bén và đầy khát vọng gìn giữ giá trị Việt. Những thành quả hôm nay chính là nền tảng vững chắc để nông thôn Việt Nam thực sự trở thành nơi “đáng sống, đáng về” và là động lực quan trọng của nền kinh tế quốc gia./.