Đoàn công tác của Sở Nông nghiệp và Môi trường đi khảo sát thực tế tại cơ sở

Thực tế cho thấy, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều xã mới có quy mô diện tích lớn hơn, dân số đông hơn, địa bàn trải dài, điều kiện kinh tế - xã hội giữa các khu vực trong cùng một xã còn chênh lệch đáng kể. Có xã khu vực trung tâm đã cơ bản hoàn thiện hạ tầng, phát triển sản xuất hàng hóa và tiếp cận tốt các dịch vụ xã hội; trong khi nhiều thôn, bản vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn còn thiếu hạ tầng thiết yếu, tỷ lệ hộ nghèo cao, điều kiện sản xuất khó khăn. Nếu triển khai Chương trình theo hướng đồng loạt, cứng nhắc sẽ khó phát huy hiệu quả nguồn lực đầu tư và chưa giải quyết đúng nhu cầu thực tiễn của từng địa bàn.

Do đó, yêu cầu đặt ra là phải chuyển mạnh từ tư duy “thực hiện theo phong trào” sang “thực hiện theo nhu cầu và điều kiện thực tế của từng xã, từng thôn”. Trong quá trình xây dựng kế hoạch, các địa phương cần rà soát kỹ hiện trạng, xác định rõ nhóm tiêu chí còn yếu, nhu cầu ưu tiên và lợi thế phát triển riêng của từng địa phương để lựa chọn nội dung đầu tư phù hợp. Đối với các xã vùng thấp có điều kiện phát triển sản xuất hàng hóa, cần ưu tiên hỗ trợ liên kết sản xuất, phát triển vùng nguyên liệu tập trung, ứng dụng khoa học kỹ thuật và chuyển đổi số trong nông nghiệp. Trong khi đó, các xã vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số cần tập trung nhiều hơn vào hạ tầng thiết yếu, sinh kế bền vững, giảm nghèo đa chiều và nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản.

Lãnh đạo UBND xã Cao bồ, tỉnh Tuyên Quang phát biểu tại buổi làm việc với đoàn công tác của Sở Nông nghiệp và Môi trường

Một trong những vấn đề nổi lên hiện nay là năng lực tổ chức thực hiện Chương trình ở cấp xã chưa đồng đều. Sau sắp xếp tổ chức bộ máy, nhiều cán bộ cấp xã phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, trong khi khối lượng công việc của các Chương trình mục tiêu quốc gia ngày càng lớn và yêu cầu chuyên môn sâu hơn. Một số nơi còn lúng túng trong lập kế hoạch vốn, xác định danh mục ưu tiên, hoàn thiện hồ sơ thanh quyết toán và tổ chức giám sát cộng đồng. Điều này cho thấy việc triển khai Chương trình không chỉ phụ thuộc vào nguồn lực đầu tư mà còn phụ thuộc rất lớn vào năng lực điều hành và tổ chức thực hiện tại cơ sở.

Để khắc phục tình trạng này, cần tăng cường phân cấp đi đôi với nâng cao năng lực cho cán bộ cấp xã. Việc tập huấn không nên chỉ dừng ở phổ biến văn bản mà cần hướng dẫn trực tiếp theo từng nhóm nhiệm vụ cụ thể như: xây dựng kế hoạch phát triển sản xuất, quản lý vốn sự nghiệp, quy trình đầu tư cộng đồng, đánh giá tiêu chí nông thôn mới, quản lý dữ liệu số và tổ chức giám sát thực hiện. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế hỗ trợ kỹ thuật thường xuyên từ cấp tỉnh, cấp huyện đối với các xã còn khó khăn, nhất là các xã vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Trong giai đoạn 2026–2030, Bộ tiêu chí nông thôn mới và các mục tiêu giảm nghèo không chỉ yêu cầu “đạt chuẩn” mà còn hướng tới nâng cao chất lượng sống của người dân, phát triển bền vững và thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền. Vì vậy, việc tổ chức thực hiện Chương trình cần lấy người dân làm trung tâm, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư. Các công trình, dự án hỗ trợ phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, có sự tham gia bàn bạc, giám sát của người dân ngay từ đầu để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả lâu dài.

Bên cạnh đó, cần chú trọng lồng ghép hiệu quả giữa các Chương trình mục tiêu quốc gia nhằm tránh chồng chéo, phân tán nguồn lực. Nhiều nội dung như phát triển sinh kế, hạ tầng giao thông nông thôn, nước sinh hoạt, bảo vệ môi trường, chuyển đổi số hay phát triển sản phẩm OCOP có tính liên thông cao giữa các Chương trình. Nếu tổ chức thực hiện tốt việc lồng ghép sẽ giúp tăng hiệu quả đầu tư, giảm áp lực cho cơ sở và tạo động lực phát triển toàn diện hơn cho từng địa phương.

Trong bối cảnh yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao, nguồn lực đầu tư còn hạn chế, việc tổ chức thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia theo hướng linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn từng xã sẽ là yếu tố quan trọng quyết định chất lượng và tính bền vững của Chương trình trong giai đoạn mới./.