Việc sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của Thị trấn Cốc Pài, xã Pà Vầy Sủ, xã Nàn Ma và xã Bản Ngò đã hình thành nên một địa bàn chiến lược mới vùng biên giới với quy mô rộng lớn với mật độ dân cư tương đối đông đúc. Hiện nay, toàn xã Pà Vầy Sủ có 34 thôn với 3.151 hộ gia đình, 15.842 nhân khẩu. Đây là nơi sinh sống và giao thoa văn hóa đặc sắc của 15 dân tộc anh em, trong đó đồng bào dân tộc Mông chiếm số đông với 52,11%, Nùng 23,28%, Tày 13,81%, Kinh 6,53% và các dân tộc thiểu số khác. Tổng diện tích tự nhiên đạt 8.330 ha, Pà Vầy Sủ giữ vai trò đặc biệt xung yếu về an ninh quốc phòng với 14,775 km đường biên giới quốc gia, được bảo vệ nghiêm ngặt bởi 23 cột mốc chủ quyền linh thiêng.

Cấp ủy chính quyền xã Pà Vầy Sủ tổ chức phiên họp về họp phát triển kinh tế - xã hội của xã (Kỳ tháng 4 năm 2026)

Tuy nhiên, sự mở rộng cơ cấu hành chính đồng thời đặt ra những thách thức rất lớn về mặt liên kết hạ tầng và tổ chức đời sống xã hội. Địa hình núi cao dốc đứng ảnh hưởng đến mạng lưới giao thông liên vùng gặp nhiều trở ngại. Nền sản xuất tại chỗ dù bước đầu hình thành các vùng chuyên canh nhưng tính liên kết chuỗi giá trị còn hạn chế, công nghệ chế biến chưa phát triển và thương mại biên giới chưa khai thác tương xứng với tiềm năng lợi thế. Nhìn rõ thực trạng này, cấp ủy chính quyền xã xác định quan mục tiêu cốt lõi cho giai đoạn 2026 - 2030: Kinh tế phải phát triển bền vững dựa trên việc bảo tồn bản sắc văn hóa các dân tộc và giữ gìn môi trường sinh thái, lấy sự ấm no của người dân làm thước đo cho mọi chính sách.

Để đảm bảo vai trò ổn định cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội sau sáp nhập, Pà Vầy Sủ thực hiện tái cơ cấu ngành nông - lâm nghiệp, chuyển dịch mạnh mẽ từ tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa hữu cơ quy mô lớn. Tận dụng dải khí hậu ôn đới đặc thù và thổ nhưỡng đất đồi rừng màu mỡ, xã đã tập trung nguồn lực phát triển đồng bộ trong sản xuất nông nghiệp: Cây ăn quả chất lượng cao, dược liệu quý dưới tán rừng và chăn nuôi gia súc, gia cầm bản địa sạch theo chuỗi khép kín.

Đối với kế hoạch phát triển cây ăn quả ôn đới, chủ lực là lê xanh, mận, đào… với mục tiêu tăng diện tích từ 38 ha lên 100 ha tại các thôn trọng điểm như: Thèn Ván, Thào Chư Ván, Seo Lử Thận, Si Khà Lá, Nàn Ma, La Chí Chải, Lùng Sán. Dự kiến khi đạt độ chín sinh trưởng, vùng chuyên canh này sẽ cho sản lượng ổn định từ 1.800 đến 2.300 tấn/năm, mang lại giá trị kinh tế trung bình 40 triệu đồng/ha/năm, thu hút 150 hộ gia đình tham gia liên kết. Kinh tế lâm nghiệp dưới tán rừng cũng được quan tâm thông qua việc mở rộng diện tích cây Sa nhân tím từ 18 ha lên 50 ha tại các thôn: Nàn Lý, Nàn Lũng, Tả Lự Thận... với dự kiến đạt sản lượng trên 18 tấn tươi/năm, giá trị ước đạt 1,7 tỷ đồng. Đặc biệt, một hướng đi mới là trồng mới 10 ha chè tập trung tại thôn: Xín Chải và Trù Chải, dự kiến cho thu hoạch 60 tấn chè tươi/năm, tạo tiền đề xây dựng thương hiệu chè đặc sản vùng cao.

Bên cạnh trồng trọt, lĩnh vực chăn nuôi được quy hoạch bài bản gắn liền với việc kiểm soát an toàn dịch bệnh tuyệt đối nhằm cung ứng cho thị trường nguồn thực phẩm bản địa sạch. Mục tiêu đến năm 2030, đàn lợn đen của xã đạt 5.800 con (sản lượng thịt xuất chuồng đạt 464 tấn, trị giá 41 tỷ đồng); tổng đàn trâu, bò thương phẩm đạt 3.000 con (trị giá 43,2 tỷ đồng); đàn gà bản địa duy trì 20.000 con và đàn dê đạt 2.000 con (trị giá 9 tỷ đồng). Ngoài ra, địa phương định hướng sử dụng 20 ha đất đai liền kề khu vực danh thắng để quy hoạch vùng trồng rau sạch, hoa và cây cảnh quan có giá trị kinh tế cao trên 120 triệu đồng/ha, vừa nâng cao thu nhập vừa tạo cảnh quan sinh thái đặc trưng phục vụ phát triển du lịch.

Giải pháp then chốt để giữ vững tính bền vững cho chuỗi giá trị này là xây dựng các tổ chức kinh tế tập thể. Pà Vầy Sủ đặt chỉ tiêu trên 60% Tổ hợp tác, Hợp tác xã đạt loại khá và tốt; đồng thời ít nhất 50% Hợp tác xã nông nghiệp được ký kết hợp đồng liên kết tiêu thụ sản phẩm dài hạn với các doanh nghiệp, siêu thị lớn. Việc chuẩn hóa quy trình, bảo vệ thương hiệu các sản phẩm OCOP như: Gạo Già Dui, lạc đỏ, bún phở khô chính là “tấm vé thông hành” đưa nông sản vùng cao tiếp cận các thị trường có tiềm năng để nâng cao giá trị cho người dân.

Nếu nông nghiệp đóng vai trò ổn định nền tảng đời sống, thì du lịch chính là động lực mở đường mang tính đột phá cho bức tranh kinh tế Pà Vầy Sủ. Trọng tâm của mục tiêu này là Thảo nguyên Suôi Thầu rộng lớn trên 400 ha với vẻ đẹp hoang sơ, hùng vĩ được thiên nhiên ưu ái ví như một “Thụy Sĩ thu nhỏ”. Địa phương định hướng hoàn thiện Đồ án quy hoạch phân khu xây dựng Khu du lịch Suôi Thầu có tổng quy mô 496,36 ha vào năm 2030, kết hợp chặt chẽ giữa mô hình du lịch sinh thái, thể thao trải nghiệm (dù lượn, cắm trại săn mây) với không gian bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào Mông, Nùng bản địa.

Mục tiêu đến năm 2030, xã Pà Vầy Sủ sẽ phát triển đồng bộ hệ thống 10 cơ sở Homestay đạt chuẩn và hình thành 02 Làng du lịch cộng đồng với quy mô trên 100 hộ dân tham gia. Đây sẽ là hạt nhân thu hút du khách, đồng thời là kênh tiêu thụ nông sản trực tiếp mang lại hiệu quả kinh tế cao. Bên cạnh đó, giá trị của Di tích lịch sử cấp Quốc gia - Nơi Đội Văn công Trung đoàn 148 hy sinh năm 1952 tại Nàn Ma và các lễ hội độc đáo như: Gầu Tào, đền Thần Hoàng sẽ được lồng ghép, tạo nên một chuỗi sản phẩm du lịch tâm linh - trải nghiệm đặc sắc, hấp dẫn du khách thập phương.

Theo Phương án, cấp ủy chính quyền xã cũng dự kiến nâng cấp, xây mới 40 km đường giao thông nông thôn để nâng tỷ lệ cứng hóa đường liên xã, liên thôn lên 97%. Hạ tầng phát triển kinh tế của xã sẽ tập trung khu chợ trung tâm xã mới với hơn 190 ô kinh doanh hiện đại và “Chợ H'Mông” mang đậm nét văn hóa tại thôn Lùn Sán, đặt mục tiêu tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt trên 145 tỷ đồng vào năm 2030.

Xác định công nghệ số là đòn bẩy rút ngắn khoảng cách phát triển, Pà Vầy Sủ đưa nội dung chuyển đổi số vào Phương án như một khâu đột phá bắt buộc. Xã phấn đấu đến năm 2030 có 60% doanh nghiệp, hợp tác xã ứng dụng nền tảng số trong quản trị và tiêu thụ sản phẩm. Công nghệ số sẽ được áp dụng trực tiếp thông qua việc quét mã QR truy xuất nguồn gốc nông sản, số hóa nhật ký vùng trồng và phổ cập kinh tế số đến từng hộ gia đình. Các sản phẩm OCOP sẽ được đẩy mạnh tiêu thụ qua các sàn thương mại điện tử lớn kết hợp xây dựng hạ tầng viễn thông phủ sóng 4G/5G đến 99% địa bàn toàn xã để hướng tới mục tiêu 70% các giao dịch thương mại, dịch vụ được thanh toán không dùng tiền mặt.

Chặng đường 5 năm tới tuy còn nhiều thách thức, song với tư duy đổi mới mang tính hệ thống, sự liên kết chặt chẽ giữa các ngành kinh tế cùng tinh thần đoàn kết của 15 dân tộc anh em, Pà Vầy Sủ vững tin sẽ hiện thực hóa thành công Phương án 135/PA-UBND gắn với thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, vươn lên thành điểm sáng phát triển bền vững, vững chãi nơi miền biên ải Tổ quốc./.