Quy hoạch nông thôn mới là bố trí, sắp xếp các khu chức năng, sản xuất, dịch vụ, hạ tầng kinh tế - xã hội, môi trường trên địa bàn theo tiêu chí của nông thôn mới với đặc thù, tiềm năng, lợi thế của từng địa phương. Để có mô hình nông thôn mới mang tính kế thừa và bổ sung, phát triển mới theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa thì công tác quy hoạch được đặt lên hàng đầu. Giai đoạn 2021-2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí về xã nông thôn mới với 19 tiêu chí, 57 chỉ tiêu (tăng 8 chỉ tiêu so với Bộ tiêu chí giai đoạn 2016-2020). Một trong các tiêu chí có chỉ tiêu tăng là Tiêu chí số 1 về Quy hoạch. Công tác quy hoạch trong xây dựng nông thôn mới là công việc mang tính tiền đề, có tầm quan trọng trước mắt cũng như lâu dài. Quy hoạch chung của xã không chỉ dừng lại ở quy hoạch trên địa bàn xã, mà còn là sự gắn kết để phát triển có hệ thống, mang tính liên xã, liên huyện. Chính vì vậy, trong quy hoạch xây dựng nông thôn mới không thể thiếu tầm nhìn chiến lược, vừa tạo được sự kết nối, phù hợp với quy hoạch khác, vừa có tính kế thừa và phát huy những lợi thế, thế mạnh ở địa phương để thúc đẩy việc phát triển kinh tế - xã hội của huyện, của tỉnh trong giai đoạn mới.

Tiêu chí Quy hoạch được Bộ Xây dựng hướng dẫn cụ thể, quy hoạch phải đảm bảo trình tự, thủ tục lập, thẩm định, phê duyệt và công bố quy hoạch chung xây dựng xã, quy định quản lý theo đồ án quy hoạch chung xây dựng xã thực hiện theo Luật Xây dựng 2014, Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Xây dựng năm 2020 và các Nghị định, Thông tư hướng dẫn, các Quy chuẩn quốc gia về quy hoạch. Cùng với đó, công tác quy hoạch phải đáp ứng các yêu cầu như: Cơ cấu lại ngành nông nghiệp gắn với ứng phó biến đổi khí hậu, quá trình đô thị hoá của các xã và bảo vệ môi trường nông thôn; khu chức năng dịch vụ hỗ trợ phát triển kinh tế nông thôn (hạ tầng khu sơ chế, chế biến, trung chuyển nguyên liệu và sản phẩm nông nghiệp) phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội của địa phương. Như vậy quy hoạch xã không chỉ là quy hoạch đơn thuần điện, đường, trường, trạm… như giai đoạn trước.

Nâng cao hơn so với giai đoạn trước, để xây dựng nông thôn mới, đáp ứng tốt các yêu cầu về “nông nghiệp, nông dân, nông thôn”, trong đồ án quy hoạch chung của xã phải có khu chức năng dịch vụ hỗ trợ phát triển kinh tế nông thôn đảm bảo các nguyên tắc: Về vị trí là khu vực đầu mối giao thông chính của xã nhằm kết nối, vận chuyển hàng hóa an toàn, thuận lợi, đảm bảo khoảng cách an toàn vệ sinh môi trường cho khu dân cư theo quy định; Về quy mô phải đảm bảo sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả, trên cơ sở nhu cầu phát triển kinh tế thực tiễn của từng địa phương, phù hợp với quy hoạch chuyên ngành được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Bộ Xây dựng cũng định hướng rõ khu chức năng dịch vụ hỗ trợ phát triển kinh tế nông thôn hoặc các chức năng gồm: sản xuất công nghiệp (chủ yếu là chế tạo nông cụ, công nghiệp chế biến gắn với các vùng sản xuất chuyên canh); thương mại (chuyên doanh bán buôn nông sản và vật tư nông nghiệp, chế biến bảo quản, kho bãi); về dịch vụ sản xuất nông nghiệp, tập trung phát triển các lĩnh vực (khuyến nông, bảo vệ thực vật, thú y, quản lý chất lượng, chuyển đổi số), dịch vụ thị trường (phân tích, dự báo thị trường; thông tin thị trường, xúc tiến thương mại; quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm, quản lý chất lượng; bảo hiểm rủi ro, phòng chống thiên tai; bảo vệ môi trường).

Với những quy định về quy hoạch và hướng dẫn của Bộ Xây dựng, để đáp ứng yêu cầu về Quy hoạch giai đoạn này còn nhiều vướng mắc như: Các xã phải được lập quy hoạch chung xây dựng để cụ thể hóa quy hoạch xây dựng vùng tỉnh, vùng huyện, làm cơ sở xác định các dự án đầu tư và lập các quy hoạch chi tiết xây dựng điểm dân cư nông thôn. Mặt khác theo Khoản 4 Điều 6 Luật Quy hoạch thì “Quy hoạch đô thị, quy hoạch nông thôn phải phù hợp với quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng và quy hoạch tỉnh”. Tuy nhiên Quy hoạch tỉnh Tuyên Quang thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050 mới được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại quyết định số 325/QĐ-TTg ngày 30/3/2023. Vì vậy quy hoạch vùng, quy hoạch xã cũng phải điều chỉnh cho phù với quy hoạch chung của tỉnh.

Thời gian qua, một số xã rên địa bàn tỉnh đã tổ chức họp để điều chỉnh quy hoạch chung của xã để đảm bảo đúng với Luật Quy hoạch và phù hợp với tình hình thực tế của địa phương, như: xã Tứ Quận, huyện Yên Sơn sau khi điều chỉnh quy hoạch để thực hiện Nghị quyết số 1262/NQ-UBTVQH14 ngày 27/4/2021 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về điều chỉnh địa giới hành chính đến nay đã không còn phù hợp; xã Thái Bình đã thực hiện điều chỉnh quy hoạch năm 2018. Tuy nhiên, đến thời điểm này, xã cũng đang tổ chức rà soát, điều chỉnh quy hoạch chung để đảm bảo phù hợp với các định hướng phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030.

Cùng với Yên Sơn, huyện Hàm Yên đã tổ chức họp để điều chỉnh quy hoạch chung của một số xã. Ông Hứa Văn Cầu, Phó Chủ tịch UBND xã Thái Sơn, huyện Hàm Yên cho biết “Đề án xây dựng nông thôn mới xã Thái Sơn được đã phê duyệt tại Quyết định số 220/QĐ-UBND ngày 07/9/2012 của Chủ tịch UBND huyện và điều chỉnh Quy hoạch tại Quyết định số 2609/QĐ-UBND ngày 30/7/2019. Tuy nhiên để phù hợp với quy hoạch giai đoạn mới, nhất là phù hợp với Quy hoạch tỉnh Tuyên Quang thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại quyết định số 325/QĐ-TTg ngày 30/3/2023 và Quy hoạch vùng huyện Hàm Yên giai đoạn 2018-2030, tầm nhìn đến 2050 thì xã đang rà soát, thực hiện điều chỉnh quy hoạch xã đảm bảo theo yêu cầu của Bộ tiêu chí giai đoạn 2021-2025.

Hội nghị lấy ý kiến Đồ án quy hoạch chung đô thị mới xã Phù Lưu và xã Thái Sơn, huyện Hàm Yên (Ảnh nguồn internet)

Bằng nhiều giải pháp trong việc thực hiện công tác quy hoạch trong thời gian qua, đến nay, công tác quy hoạch xây dựng nông thôn mới trên địa bản tỉnh cơ bản đã hoàn thành với chất lượng tốt, các đồ án quy hoạch chung và quy hoạch chi tiết khu trung tâm xã đã được phê duyệt. Các địa phương đã nghiêm túc thực hiện việc rà soát góp ý quy hoạch, do đó chất lượng các đồ án sau khi điều chỉnh bảo đảm theo quy định, đáp ứng kịp thời cho kế hoạch xây dựng nông thôn mới và gắn kết với Chương trình phát triển đô thị toàn tỉnh.

Xác định rõ vai trò hàng đầu của tiêu chí quy hoạch rất cần sự quan tâm chỉ đạo của các cấp, các ngành trong tổ chức thực hiện công tác quy hoạch xây dựng xã nông thôn mới, nhất là đối với các xã mục tiêu về đích hoàn thành xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025. và tạo điều kiện thuận lợi cho các xã đã về đích rà soát, thực hiện điều chỉnh, bổ sung quy hoạch chung của xã, phù hợp với xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn mới. Do đó, các sở, ban, ngành, địa phương cần quan tâm hơn nữa đối với công tác quy hoạch; tiếp tục rà soát, khắc phục những hạn chế; tăng cường tập huấn, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ chuyên môn, tạo cơ sở vững chắc để hoàn thành chương trình xây dựng nông thôn mới. Xây dựng quy chế quản lý quy hoạch và thực hiện tốt quy hoạch được duyệt. Quy hoạch nông thôn mới cần được cụ thể hoá, trực quan, rõ ràng, sắc nét để trở thành giá trị văn hóa để mọi người dễ nhìn, dễ hiểu, nâng cao ý thức trách nhiệm và lòng quyết tâm thực hiện./.