Hội nghị tập huấn toàn quốc về xây dựng nông thôn mới năm 2023
Nhiều khó khăn, thách thức
Hết năm 2022, toàn tỉnh có 62 xã đạt chuẩn 19/19 tiêu chí, trong đó có 54 xã đã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới (NTM), 08 xã đang được các ngành chức năng thẩm định để đề nghị UBND tỉnh xem xét, công nhận xã đạt chuẩn nông thôn mới năm 2022, 08 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, 01 xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu, 18 thôn đạt chuẩn thôn nông thôn mới kiểu mẫu, 83 vườn đạt chuẩn vườn mẫu NTM. Năm 2023, Tuyên Quang đặt mục tiêu phấn đấu có thêm 09 xã nông thôn mới nâng cao gồm: Xã Thượng Lâm, huyện Lâm Bình; xã Hồng Thái, huyện Na Hang; xã Yên Nguyên, huyện Chiêm Hoá; xã Đức Ninh huyện Hàm Yên; xã Kim Quan, Phúc Ninh, huyện Yên Sơn; xã Hồng Lạc, Ninh Lai, huyện Sơn Dương; xã Kim Phú, thành phố Tuyên Quang. Đặc biệt trong đó có xã Thượng Lâm và xã Hồng Thái là hai xã thuộc huyện nghèo theo Quyết định số 353/QĐ-TTg ngày 15/3/2022 của Thủ tướng Chính phủ.
Theo Quyết định số 318/QĐ-TTg, ngày 8/3/2022 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới và Bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM nâng cao giai đoạn 2021 – 2025, các xã phải đăng ký xây dựng NTM nâng cao trước khi đăng ký về đích NTM kiểu mẫu. Với yêu cầu, xã NTM nâng cao phải hoàn thành 19/19 tiêu chí và 75/75 chỉ tiêu, tăng 18 chỉ tiêu so với xã đạt chuẩn NTM giai đoạn 2021-2025 và tăng 26 chỉ tiêu so với xã đạt chuẩn NTM giai đoạn trước, đang đặt ra không ít khó khăn, thách thức cho các địa phương. Hầu hết các xã đều đang gặp khó khăn trong thực hiện một số chỉ tiêu, tiêu chí khó trong Bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM nâng cao như: tiêu chí số 13 về Tổ chức sản xuất và phát triển kinh tế nông thôn với 8 chỉ tiêu, trong đó, thách thức lớn nhất với các xã là chỉ tiêu về xã có sản phẩm OCOP được xếp hạng đạt chuẩn; chỉ tiêu số 14 về y tế với chỉ tiêu tỷ lệ người dân tham gia và sử dụng ứng dụng khám chữa bệnh từ xa đạt từ 40% và chỉ tiêu tỷ lệ dân số có sổ khám sức khoẻ điện tử phải đạt từ 90%. Ngoài ra, các xã còn gặp khó khăn trong thực hiện tiêu chí số 17 về môi trường với các chỉ tiêu: Tỷ lệ chất thải rắn nguy hại được thu gom, vận chuyển và xử lý đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường phải đạt 100%; tỷ lệ chất thải nhựa phát sinh trên địa bàn được thu gom, tái sử dụng, tái chế, xử lý theo quy định đạt từ 90%...
Chật vật giữ vững tiêu chí NTM
Sở Lao động - TB và XH tỉnh Tuyên Quang cùng nhân dân xã Hà Lang trồng hoa và dọn vệ sinh đường phố
Bước sang giai đoạn 2021 - 2025, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM đang gặp phải rất nhiều thách thức, khi một số tiêu chí trong Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng NTM có sự thay đổi theo hướng nâng cao. Theo đó, xã đạt chuẩn NTM nâng cao là xã đạt chuẩn NTM bao gồm 19 tiêu chí như: Nhà ở dân cư; Thu nhập; Nghèo đa chiều… Tuy nhiên, theo Bộ tiêu chí mới, các chỉ tiêu đều được nâng cao hơn, khiến cho các các xã chưa đạt hoặc đã đạt chuẩn tiếp tục thực hiện xây dựng xã NTM nâng cao sẽ phải gặp nhiều khó khăn.
Như tại xã Thượng Lâm, huyện Lâm Bình, được công nhận xã NTM vào năm 2015, sau hơn 7 năm, diện mạo xã Thượng Lâm ngày càng thay da đổi thịt. Các tuyến đường bê tông vào các thôn, liên thôn phẳng phiu, những ngôi nhà xây kiên cố mọc lên ngày một nhiều; hạ tầng phục vụ sản xuất được đầu tư; kinh tế, văn hóa, xã hội phát triển ngày càng toàn diện, đời sống vật chất, tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao. Đến nay, thu nhập của bình quân đầu người trên địa bàn xã là 39,25 triệu đồng/người/năm. Tuy vậy, sau khi áp dụng Bộ tiêu chí về xã NTM nâng cao giai đoạn 2021 - 2025, xã Thượng Lâm chỉ duy trì đạt chuẩn 7/19 tiêu chí NTM, 12 tiêu chí hiện không đạt gồm: Quy hoạch; Giao thông; Thủy lợi và phòng, chống thiên tai; Giáo dục; Văn hóa; Cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn; Thu nhập; Nghèo đa chiều; Tổ chức sản xuất và phát triển kinh tế nông thôn; Y tế; Môi trường, Chất lượng môi trường sống.
Không riêng gì Thượng Lâm, theo rà soát các tiêu chí NTM giai đoạn 2021 - 2025, bình quân số tiêu chí/xã của các xã xây dựng NTM nâng cao năm 2023 của Tuyên Quang chỉ đạt 10,44 tiêu chí/xã, các tiêu chí chưa đạt chủ yếu gồm: (Giao thông 7/9 xã; Thuỷ lợi và phòng chống thiên tai 4/9 xã; Giáo dục 7/9 xã; Thu nhập 5/9; Nghèo đa chiều 4/9 xã; Tổ chức sản xuất và PTKTNT 7/9 xã; Y tế 8/9 xã; Tiếp cận pháp luật 5/9 xã; Môi trường 6/9 xã; Chất lượng môi trường sống 5/9 xã...). Qua rà soát có xã đến nay mới chỉ đạt 5-7 tiêu chí (Xã Đức Ninh huyện Hàm Yên đạt 5/19; Xã Yên Nguyên huyện Chiêm Hoá đạt 7/19 tiêu chí).
Vấn đề đặt ra cho các xã đã đạt chuẩn, là làm cách nào để các xã trên giữ vững các tiêu chí đã đạt và có thể về đích NTM nâng cao trong năm 2023, khi Bộ tiêu chí NTM giai đoạn 2021 - 2025 có nhiều tiêu chí thay đổi, tăng cả về lượng và chất.
Ông Lê Hải Nam – Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn, Phó Chánh Văn phòng điều phối NTM tỉnh Tuyên Quang, cho biết: Ngay cả giữ vững các tiêu chí đã đạt vẫn đang là thách thức ở nhiều xã, bởi được công nhận đạt chuẩn mới chỉ là bước khởi đầu trong thực hiện mục tiêu xây dựng NTM. Hiện nay, UBND tỉnh cũng đã chỉ đạo các ngành, địa phương tiếp tục tham mưu, trình ban hành các quy định, cơ chế, chính sách để tổ chức triển khai chương trình xây dựng NTM, bảo đảm theo quy định của Trung ương và phù hợp với tình hình thực tế của tỉnh.
Nhiều tiêu chí khó đạt
Sự thay đổi và nâng cao mức chuẩn của một số tiêu chí NTM giai đoạn 2021 - 2025, là phù hợp nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của thực tiễn và để xây dựng NTM thực sự bền vững, đi vào chiều sâu, đáp ứng ngày càng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân sống ở khu vực nông thôn.
Theo đó, trong giai đoạn này, để được công nhận đạt chuẩn NTM nâng cao, các xã phải đạt 19 tiêu chí. Mức độ đạt chuẩn các tiêu chí cũng được nâng cao, như: Tiêu chí số 10 về thu nhập năm 2023 phải đạt từ 51 triệu đồng/người trở lên và đến năm 2025 là 59 triệu đồng/người; Tiêu chí số 11 về nghèo đa chiều theo chuẩn nghèo mới, quy định hộ nghèo là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 1,5 triệu đồng trở xuống, cao hơn gấp 2 lần chuẩn cũ là từ 700.000 đồng/người/tháng trở xuống, nên nhiều xã tỷ lệ nghèo tăng cao và tiêu chí nghèo đa chiều đối với xã đạt chuẩn NTM nâng cao là dưới 8%. Đối với Tiêu chí môi trường, việc phân loại rác thải tại nguồn, quy trình thu gom, vận chuyển rác tại các địa phương còn bộc lộ nhiều bất cập, chưa đúng quy định. Tiêu chí Chất lượng môi trường sống thuộc bộ tiêu chí xã NTM nâng cao, chỉ tiêu 18.1 (tỷ lệ hộ được sử dụng nước sạch theo quy chuẩn từ hệ thống cấp nước tập trung) là từ 35% trở lên đối với xã không thuộc khu vực III và từ 25% trở lên đối với xã thuộc khu vực III. Ngoài ra, các xã NTM nâng cao hiện nay gặp rất nhiều khó khăn để duy trì thành quả đối với các tiêu chí liên quan đến hạ tầng giao thông, thủy lợi và tổ chức sản xuất, do thiếu kinh phí đầu tư các hạng mục…Những tiêu chí này đang là thách thức nhiều với các xã thuộc huyện nghèo và xã ở vùng dân tộc thiểu số và miền núi.
Mặt khác, chất lượng đạt chuẩn và công tác duy trì bền vững kết quả của một số xã sau đạt chuẩn còn hạn chế, đặc biệt là Tiêu chí môi trường, Nghèo đa chiều, Thu nhập, An ninh trật tự xã hội... Chất lượng các công trình cơ sở hạ tầng sau khi đạt chuẩn ở một số địa phương đã có dấu hiệu xuống cấp do chưa được quan tâm, duy tu bảo dưỡng thường xuyên. Vì vậy, một số xã đã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới không duy trì được một số tiêu chí, chỉ tiêu. Theo kết quả rà soát, tính đến tháng 3/2023, số tiêu chí đạt chuẩn bình quân/xã của Tuyên Quang là 15,12 tiêu chí/xã, giảm 0,39 tiêu chí/xã so với cuối năm 2022.
Cần có giải pháp phù hợp
Chương trình xây dựng NTM là chương trình có khởi đầu, nhưng không bao giờ có kết thúc, bởi các tiêu chí liên tục được nâng chất lên qua thời gian. Ban đầu là các địa phương phấn đấu đạt được chuẩn NTM và hiện nay, rất nhiều xã NTM đang nâng chất lên thành NTM nâng cao và trở thành NTM kiểu mẫu.
Tuy nhiên, khi thực hiện các tiêu chí, các huyện, thành phố cần phải tiếp tục rà soát, “cân” mức độ tương xứng giữa kết quả đạt được, với chi phí đầu tư; cũng như lường trước những hệ lụy phát sinh và tác động đến khu vực miền núi, nông thôn và những gia đình nghèo... để có kế hoạch và giải pháp thực hiện phù hợp với thực tế trong tình hình hiện nay.
Quyết tâm xây dựng thành công nông thôn mới nâng cao
Xây dựng nông thôn mới đã làm thay đổi nhận thức của phần lớn người dân, lôi cuốn họ vào xây dựng nông thôn mới. Từ chỗ số đông còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào đầu tư của Nhà nước đã chuyển sang chủ động, tự tin tham gia tích cực đưa phong trào xây dựng nông thôn mới phát triển sôi động. Hệ thống hạ tầng nông thôn Tuyên Quang đổi thay mạnh mẽ, điều kiện sống cả về vật chất và tinh thần của số lượng lớn dân cư nông thôn được nâng lên rõ rệt. Sản xuất nông nghiệp hàng hóa được coi trọng và có chuyển biến, góp phần tích cực nâng cao thu nhập của dân cư nông thôn.
Có thể thấy, sự thay đổi và nâng cao mức chuẩn của một số tiêu chí nông thôn mới giai đoạn 2021- 2025 là phù hợp nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của thực tiễn và để xây dựng nông thôn mới thực sự bền vững, đi vào chiều sâu, đáp ứng ngày càng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân sống ở khu vực nông thôn. Và, những khó khăn, lúng túng khi mới triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025 là điều khó tránh khỏi.
Để xây dựng nông thôn mới hiệu quả, ngoài nguồn lực đầu tư hỗ trợ của Nhà nước, đòi hỏi cấp ủy đảng, chính quyền và nhân dân các địa phương phải nỗ lực, quyết tâm hơn nữa khắc phục những khó khăn, vướng mắc; đẩy nhanh tiến độ, nâng cao chất lượng hiệu quả thực hiện các hạng mục, tiêu chí. Có như thế mới đảm bảo hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới theo lộ trình tỉnh đã đề ra./.